Хобiт, або Вандроука туды i назад

Нарэшце, сусветна знакамiтая Пунцовая кнiга Заходняга Краю, вядомая пад назвай `Хобiт, або Вандроука туды i назад`, з`явiлася на беларускай мове.
<b>Частка 1. НЕЧАКАНАЯ ВЕЧАРЫНКА (пачатак)</b>
Была у зямлi дзiрка, але ж не проста дзiрка, а нара, i жыу у ёй хобiт. I была гэта не сырая, цёмная ды брудная нара, дзе са сцен тырчаць чарвякi ды патыхае цвiллю, i не сухая зямлянка, дзе сыплецца пясок, няма на што сесцi ды няма чаго з``есцi, а нара хобiта, а значыць - нара утульная i вельмi добра уладкаваная. Дзверы у нару былi круглыя, як iлюмiнатар, пафарбаваныя у зялёны колер, з блiскучай меднай ручкай у самай сярэдзiне. Адчынялiся дзверы у доугую, падобную да тунеля залю, вельмi зручную залю, нядымную ды прасторную, з шаляванымi сценамi, з паркетам i дыванамi на падлозе, з палiраванымi крэсламi i безлiччу цвiчкоу для капелюшоу ды палiто - хобiт любiу гасцей. Заля-тунель вiлася i вiлася, iдучы у глыб пагорка - Стромы, як яго называлi людзi на шмат вёрстау навокал. I было у гэтым тунелi мноства маленькiх круглых дзверак, спачатку з аднаго боку, потым з другога. Хобiту не падабалася падымацца ды спускацца па лесвiцах, i таму усё было амаль на адным узроунi: спальнi, прыбiральнi, каморы, кладоукi для ежы (вялiкая колькасць!), шафы (хобiт меу цэлыя пакоi для адзення), кухнi i гасцёунi, усё пад бокам, блiзка. Найлепшыя пакоi былi леваруч ад уваходу. Толькi яны мелi невялiкiя круглыя вокны, што паглядалi на сад, i за iм на схiле пагорка - луг да ракi.
Быу хобiт вельмi заможны i меу прозвiшча Торбiнс. Жылi Торбiнсы у наваколлi Стромы з часоу пракавечных, карысталiся вялiкай павагай (не толькi за тое, што большасць з iх былi заможныя, а яшчэ за тое, што мелi адметна спакойны характар). Нiколi Торбiнсы не траплялi нi у якiя прыгоды ды авантуры, не рабiлi нечаканага ды дзiунага, наагул, можна было загадзя ведаць, што адкажа той цi iншы Торбiнс на любое пытанне, i таму не турбавацца з запытаннямi. Наша гiсторыя пра тое, як Торбiнс трапiу-такi у авантуру, дзе рабiу ды казау рэчы цалкам нечаканыя. Напэуна, пашану суседзяу ён трохi страцiу, але ж прыдбау ... вы пабачыце, што ж ён набыу у рэшце рэшт.
Мацi нашага хобiта ... пачакайце - цi ведаеце вы, што ж такое хобiты? Здаецца мне, трэба прамовiць колькi словау пра хобiтау, тым больш што цяпер iх сустрэнеш не часта, ды i пазбягаюць яны Даугалыгiх (так яны нас клiчуць). Хобiты ёсць i былi малым народцам, нам па пояс, менш нават за барадатых гномау. У самiх хобiтау бародау няма. Няма у iх амаль нiчога чароунага, ну, магчыма, за выключэннем майстэрства хутка i надзейна хавацца, калi даугалыгiя тапатуны (накшталт нас з вамi) рухаюцца, быццам статак сланоу, i шуму робяць на усё наваколле. Хобiты звычайна тауставатыя, апратку любяць яркiх колерау (пераважна жоутага i зялёнага), абуткам не карыстаюцца, бо падэшвы у iх шорсткiя, а ногi зараслi густым кучаравым валоссем - як на галовах. Яны маюць спрытныя пальцы, дабрадушныя твары i добра, як той казау, ад пуза рагочуць, асаблiва пасля абеду, якi у iх звычайна па два разы на дзень (калi атрымлiваецца). Цяпер, здаецца мне, вы ведаеце дастаткова, i можна iсцi далей. Дык вось, мацi нашага хобiта - Бiльба Торбiнса, вядома, была знакамiтая Беладона Хват - адна з трох выдатных дачок Старога Хвата, старэйшыны хобiтау, якiя жылi за Вадой-ля-Стромы (такую назву мела маленькая рачулка, што цякла каля Стромы). Часцяком казалi (вядома, у iншых сем``ях), што аднойчы адзiн з Хватау узяу сабе жонку з чароунага народу. Зразумела, гэта лухта, але ж i сапрауды было нешта не зусiм хобiцкае у Хватах, i час ад часу хто-небудзь з гэтай сямейкi скiроувауся вандраваць ды шукаць прыгодау. Шукальнiк прыгодау звычайна знiкау, сям``я старалася справу прыцiшыць ды замоучаць. Але ж факт заставауся фактам - Хваты былi паважаныя менш за Торбiнсау, хоць i значна багацейшыя.
I не тое, каб Беладона Хват трапляла у якiя-кольвек прыгоды пасля таго, як зрабiлася жонкай Банга Торбiнса. Банга Торбiнс (бацька Бiльба) пабудавау для яе (i часткова за яе грошы) самую раскошную нару, якую толькi можна было знайсцi ля Стромы, у ваколiцах Стромы i за Вадой-ля-Стромы, i жылi яны у гэтай нары да скону дзён сваiх. Аднак жа магчыма, што Бiльба, якi выглядам ды паводзiнамi быу дакладнай копiяй свайго салiднага паважанага бацькi, атрымау калiва дзiвосау з Хватавага боку, якое толькi чакала часу, каб вырасцi ды праявiць сябе. Час не прыходзiу, пакуль Бiльба не стау дарослым ды не дажыу амаль што да пяцiдзесяцi гадоу, якiя прайшлi у цудоунай нары (я апiсау яе для вас), i нiкуды рухацца не збiрауся.
Аднак жа нейкiм цудам аднойчы дзiвоснай ранiцай шмат часу таму, калi свет быу менш шумны i больш зялёны, калi хобiты былi у шматлiкасцi ды росквiце, а Бiльба Торбiнс стаяу на ганку ды смактау неверагодных памерау драуляную люльку, якая даставала амаль да пальцау на нагах (поусць на iх была ахайна прычасаная), - прыйшоу Гэндальф. Гэндальф! Калi б вы толькi ведалi чвэрць таго, што чуу пра яго я, а я чуу толькi малую частку таго, што пра яго варта было б чуць, вы б адразу падрыхтавалiся да любых надзвычайных падзеяу. Прыгоды ды цуды здаралiся у любым месцы, дзе ён знаходзiуся, самым неверагодным чынам. Не быу ён каля Стромы дауным-дауно, напэуна, ажно з часоу смерцi Старога Хвата, i хобiты ужо паспелi забыцца, як ён выглядае. Жыу ён далёка адсюль, недзе за Вадой-ля-Стромы, займауся нейкiмi сваiмi таямнiчымi справамi з дзён, калi усе дарослыя цяпер хобiты яшчэ у калысках ляжалi.
Але ж бесклапотны Бiльба бачыу гэтай ранiцай толькi старога чалавека з посахам. Чалавек меу высокi, з вострым верхам блакiтны капялюш, доугi шэры плашч, срэбнага колеру шалiк, паверх якога вiсела доугая, нiжэй за пояс, сiвая барада, а таксама вялiзныя чорныя боты.
- Добры дзень, - сказау Бiльба, таму што дзень i насамрэч быу добры. Ззяла сонца, маладая сакавiтая трава зiхацела, нiбы смарагд. Аднак Гэндальф запытальна зiрнуу на хобiта з-пад доугiх густых бровау, якiя былi ледзь не даужэй за крысо капелюша.
- Што гэта значыць? - спытау ён. - Ты жадаеш мне добрага дня? Цi, магчыма, паведамляеш, што дзень добры, хачу я таго цi не, альбо ты адчуваеш сябе добра гэтым днём, альбо зычыш дню быць добрым?
- Усё разам, - сказау Бiльба, - дзень сапрауды вельмi добры, асаблiва для люлькi тытуньку па-за дзвярыма хаты. Калi маеце люльку, сядайце, пачастую вас тытунём. Куды спяшацца, увесь дзень наперадзе.
I Бiльба сеу на услончык пры дзвярах, закiнуу нагу за нагу ды выпусцiу цудоунае шэрае кольца дыму, якое роуненька узнялося ды паплыло за Строму.
- Нядрэнна, - сказау Гэндальф, - але ж я не маю часу пускаць дым гэтай ранiцай. Я шукаю асобу для прыгоды, што збiраюся хутка пачаць, а героя адшукаць нялёгка.
- Вядома - у нашых краях! Мы - народ спакойны, просты, анiякiя авантуры ды прыгоды нам не патрэбныя. На другi абед з-за iх можна спазнiцца, калi не горш! Не ведаю, што людзi знаходзяць у авантурах? - прамовiу наш Бiльба, сунуу пальцы за шлейкi ды выпусцiу яшчэ адно, нават большае кольца дыму.